S�lstafir - Greinar og Pistlar

Reynslusaga m�n

Sat, 05 May 2007 21:12:00 +0000

Síðan fyrri Kompás þátturinn var sýndur um barnaníðingana hef ég ekki getað hætt að hugsa um hann. Svona menn eru út um allt og kerfið hefur engin úrræði. Þeir koma út í samfélagið aftur engu bættari eftir alltof stutta afplánun fyrir sálarfjöldamorð. Mér finnst ég ekkert geta gert, og þess vegna er ég svo reið. Dómurum þessa lands þykir nægilegt að slá á hendur þeirra og senda þá svo út í samfélagið á ný.

Nú, ég hef því ákveðið að halda áfram baráttunni eins og ég hef verið að gera með því að taka þátt í uppbyggingu systursamtaka Stígamóta hér á Vestfjörðum sem hefur fengið nafnið Sólstafir. Þar eru sex vaskar konur með Sunnevu Sigurðardóttur, Stígamótakonu og Vestfirðingi ársins, í fararbroddi, sem hafa hist núna í að verða heilt ár. Um þessar mundir erum við að vinna að því að starta starfseminni fyrir alvöru með því að sækja um styrki til allra helstu fyrirtækja og stofnanna á Vestfjörðum svo unnt sé að huga að húsnæði fyrir okkur og öllum aðbúnaði. Þá ætti að vera hægt að koma einstaklingsviðtölum, fyrirlestrum og annarri almennri ráðgjafaþjónustu sem ætti að vera svo SJÁLFSÖGÐ fyrir alla þolendur kynferðisafbrota hvar sem er á landinu. Ég hvet alla sem hafa tök á að styrkja starf okkar hjá Sólstöfum.

Mikið ofboðslega þykir mér vænt um þessar stelpur sem eru með mér! Þær eru allar svo klárar og duglegar og einlægar og ég veit ekki hvað og hvað. Ef ég hefði ekki haft þær síðasta árið veit ég það að andlega ástand mitt væri mun verra. Ég hef einnig ákveðið að fara stuttlega yfir mína sögu sem þolandi kynferðisafbrota í þeim tilgangi að sýna fólki dæmi um áhrif kynferðislegrar misnotkunar á líf þolanda.

Ég var misnotuð af þremur mönnum þegar ég var yngri. Ekki á sama tíma samt. Á tímabili fór ég á hverjum degi í sund í sundlauginni í Bolungarvík, þaðan sem ég er, og mér til ólukku gerði það gamall maður líka sem bjó á elliheimili þar í bæ. Hann var þekktur fyrir það að áreita stelpur í sundi og minnir mig að honum hafi nokkrum sinnum verið bannað að koma í sund en alltaf hleypt aftur í laugina eftir smá tíma. Hann króaði mann af í pottunum úti, káfaði og kyssti. Á þessum tíma var ég líka að bera út Morgunblaðið og þurfti því að banka hjá honum á hverjum degi. Ég átti fáa vini, var gríðarlega einmana og þráði athygli frá einhverjum. Þessi maður veitti mér mikla athygli og ég fór alltaf inn þegar hann bað mig. Enda borgaði hann mér fyrir með peningum.

Þegar ég var orðin fullorðin brotin sál og að reyna púsla mér saman á Stígamótum þá þorði ég ekki fyrr en eftir langan tíma að viðurkenna að ég fór til hans aftur og aftur, því mér leið eins og hóru. Hann fékk að káfa og ég fékk pening fyrir. Ég var bara lítil stelpa. Þessi maður hætti að misnota mig rétt fyrir fermingu enda flutti hann í burtu í kringum þann tíma. Hann er látinn fyrir mörgum árum. Hann misnotaði marga og hætti ekki fyrr en hann var kominn í gröfina.

Maður númer tvö var einnig gamall karl sem einnig lét sér ekki nægja að misnota eina stelpu heldur margar í gegnum árin. Af tillitssemi við börn, barnabörn og barnabarnabörn hans mun ég ekki tala um neitt sem gæti leitt til þess að þau þekki hann af þessari lesningu. Hann misnotaði mig einu sinni. Í jötu. Fáránlegt, ég veit. Ég var bara lítil stelpa og það sem ég man er að á meðan hann athafnaði sig horfði ég út um gluggann og þar fyrir utan sjá ég fagurgrænt gras og lítinn heimalning þannig að þetta hlýtur að hafa verið snemma að vori. Ég einbeitti mér að því að horfa á litla lambið svo ég þyrfti ekki að hugsa um það sem hann væri að gera. Meira man ég ekki. Ég man hvað hann gerði en mér finnst óþarfi að lýsa því hér. Hann er einnig látinn.

Maður númer þrjú var ungur maður. Sonur vinahjóna mömmu minnar og pabba. Ég hef ekki séð þau síðan þau fluttu frá Bolungarvík fyrir mörgum árum. Íris systir mín sagðist hafa séð hann þegar hún var í skóla fyrir nokkrum árum og þá hafi hann verið umvafin stelpum. Vinsæli strákurinn sem var vinur stelpnanna. Það sem ég man er: ég og vinkona mín vorum inn í svefnherbergi foreldra hennar að lita í litabók á gólfinu. Hann bað mig um að koma til sín að hjónarúminu, krjúpa við það með litabókina og halda áfram að lita með bókina á rúminu. Á meðan girti hann niður um mig og gerði það sem hann gerði sem var nákvæmlega það sama og það sem maður númer tvö gerði. Ekki nauðgun, en allt án þess.

Áhrif alls þessa:

Eftir misnotkunina var ég ekki svo saklaus lengur, ég gerðist sek um að hafa lítið sjálfsöryggi, líkamsvitund í molum, feimni og svona má lengi telja. Allt þetta er enn til staðar í dag þökk sé barnaníðingum. Nú, ég var eins og hann Palli, ein í heiminum, að mér fannst. Þetta var svo ljótt leyndarmál sem ég átti en ekki datt mér í hug að þetta varðaði við lög. Hins vegar þegar ég var orðin fullorðin og baráttuvilji farinn að berjast um í mínu hjarta, áttaði ég mig á því að þetta var ekki mér að kenna heldur þeirra og að þeir ættu skilið að fara í fangelsi fyrir sína glæpi. En eftir mörg viðtöl á Stígamótum fór ég að hugsa um það að kæra. Þar kom ég algjörlega að lokuðum dyrum í íslenska réttarkerfinu. Af því að ég hafði tekið mér svo gríðarlega langan tíma í að melta þessi mál voru þau öll fyrnd samkvæmt lögum. Ég sit hér og skrifa þetta, reiðin kraumar alltaf í mér þegar ég hugsa um þetta, fæ hnút í magann og hendur mínar titra á lyklaborðinu af réttlátri reiði minni. Það sem ég upplifði mun aldrei fyrnast í mínum huga. Réttlætinu verður ekki fullnægt, þeir verða aldrei úrskurðaðir sekir.

Ég stakk þessu öllu saman skúffu og setti fína rauða slaufu utan um, og geymi hana fremst í huganum, alla daga og allar nætur. Ég höndla illa gagnrýni og forðast í lengstu lög að vera gagnrýnd í dag. Ég býð fólki ekki í heimsókn nema í sérstökum tilvikum. Ég fer aldrei í heimsóknir sjálf nema, eins og áður, í sérstökum tilvikum. Ég tek ekki þátt í menningarlífinu í plássinu sem ég bý í og er ekki ein af þeim sem er með puttana í öllu sem þarf að skipuleggja. Ég er vel liðin í vinnunni enda vinn ég vinnuna mína vel en ég er skelfingu lostin við að fólki muni finnast ég ekki nógu góð. Á yfirborðinu er ég glaðleg, litrík í klæðaburði, traustvekjandi og góð manneskja sem hefur ekki skoðanir og renn því í gegn hjá flestum áreynslulaust. Undir niðri er blæðandi sorgleg sál sem líður eins og heimsku ljótu trölli.

Ég fæ samt sem áður að heyra á hverjum degi hvað ég sé falleg frá manninum mínum og hvað hann elskar mig mikið. Ég legg mig fram við að vera vellyktandi, vel klædd, vel máluð og hrósa fólki mikið sjálf. Og fólk í kringum mig hrósar mér mjög mikið fyrir ýmislegt. En samt sem áður finnst mér ég aldrei vera nógu góð. Og nánast því allt í þjóðfélaginu segir manni að maður sé ekki nógu góður ef maður er ekki grannur, brúnn og fallegur og klár. Því er erfitt að kenna gömlum hundi að sitja. Erfitt að breyta venjum sínum sem eru hluti af persónuleikanum.

En það er hægt, En það tekur tíma. Ég verð að reyna temja mér þolinmæði. Ég hef alltaf beðið(veit að margir kannast við það....) eftir þessum ÖRLAGADEGI eða augnabliki þar sem rennur bara allt í einu upp fyrir manni ljós og allir þínir djöflar eru á bak og burt. og maður skilur loksins, „aha, þess vegna borða ég!“ Þegar ég les tímarit með frásögnum kvenna og karla sem hafa tekið sitt líf í gegn les hugur minn úr því að það hafi bara eitthvað gerst hjá þeim í huganum sem varð til þess að það rann upp fyrir þeim ljós. Örlagadagurinn. Og það gerist örugglega, en ekki nema í einstaka, örfáum tilvikum. Við hin þurfum að láta okkur nægja að uppgötva smátt og smátt, gæti tekið marga mánuði eða jafnvel ár fyrir okkur að skilja. En við munum skilja ef við leggjum okkur fram og gefum okkur tíma, þolinmæði, hreinskilni og væntumþykju inn á við. Við getum heldur ekki gefið af okkur fyrr en við höfum eitthvað að gefa.

Stígamót

Ég var í viðtölum hjá félagsfræðingi fyrir mörgum árum, þegar ég var ekki orðin tvítug. Hann reyndi í hverju einasta viðtali að fá mig til þess að fara í viðtal á Stígamótum. Ég harðneitaði alltaf, sá fyrir mér grátandi konur með hor. Einn daginn náði hann að telja mig á að fara með því loforði að hann kæmi með mér og að ég mætti ganga út hvenær sem ég vildi ef mér litist ekki á. Ég mætti á staðinn, efri hæð í gömlu timburhúsi þar sem verslunin Fríða frænka er á neðri hæðinni. Stígamót eru reyndar flutt núna. Gengið inn á miðhæð og upp brakandi stiga. Þetta var svo notarlegt, andinn í húsinu var stórkostlegur, umvefjandi og huggandi. Oh, hvað mér leið vel! Þröngur gangur inn í kaffistofu og nokkur hlýleg herbergi með listaverkum, sófum, kertum, blómum og borðum. Hljótt var í húsinu. Engar grátandi konur með hor. Mér var boðið að setjast inn í eitt af herbergjunum og þar hitti ég ráðgjafann minn. Ótrúlega fallega konu með þykkt, sítt ljóst hár og fallegt bros. Við náðum strax vel saman. Mér datt ekki í hug að ganga út. En þegar ég kom út eftir viðtalið staldraði ég við fyrir utan. Ég gleymi aldrei þessu augnabliki. Himininn virtist blárri og tærari og sólin skein skærar. Loksins, loksins, hjálp. Ég hélt áfram í viðtölum á Stígamótum í rúm 2 ár. Og er enn að í dag hér fyrir vestan.

Baráttukveðja,
Harpa Oddbjörnsdóttir,

Aflei�ingar sifjaspella

Tue, 03 Apr 2007 13:12:00 +0000

Án tillits til þess hversu lengi sifjaspellin standa, hve gamlar stúlkur eru þegar þau hefjast, hvort beitt er líkamlegu ofbeldi samfara þeim og hvort ofbeldismaðurinn nauðgar þeim eða heldur sig við þukl og káf, lýsa konur, sem orðið hafa fyrir sifjaspellum, tilfinningum sínum þannig, að þeim hafi fundist þær vera hjálparvana, valdalausar, hræddar og að þær gætu engum treyst. Þær lýsa einnig miklum breytingum á sjálfsmynd. Eftir að sifjaspellin hefjast verða ráðandi tilfinningar sjálfsfyrirlitning, sekt, skömm, sjálfsásökun og að þær séu öðruvísi en aðrir. Tilfinningar eins og þessar eru ekki aðeins ráðandi meðan ofbeldið stendur yfir, þær fylgja konum fram á fullorðinsár, verða hluti af sjálfsmynd þeirra og hafa áhrif á tengsl þeirra við annað fólk og allt þeirra líf.

Allt þetta tilfinningaumrót hjá stúlkum tengist síðan hugmyndum um að þær beri ábyrgð á því sem gerðist. Þær ásaka sig fyrir að hafa ekki getað komið í veg fyrir sifjaspellin. Sjálfsásökunin verður enn sterkari ef þær hafa tekið við gjöfum eða fundið fyrir kynferðislegri örvun af sifjaspellum. Það, að geta ekki stjórnað líkamlegum viðbrögðum, eykur sektarkenndina
Hvað getur skýrt það að börn taka á sig sökina og ábyrgðina á sifjaspellum? Trúlega er skýringana að leita í valda- og réttleysi barna. Eina leið barna til að skýra fyrir sjálfum sér það vonda og hræðilega, sem sifjaspellin hafa í för með sér, er að leita skýringana í eigin hegðun eða að þau séu gölluð, vond, að sifjaspellin séu einhverskonar refsing, sem þau eigi skilið. Staða barna er slík að þau geta ekki útskýrt sifjaspellin fyrir sjálfum sér á neinn hátt.
Þrátt fyrir einstaklingsmismun er það áberandi hversu lík upplifun kvenna og viðbrögð við sifjaspellum eru, bæði á meðan á þeim stendur og eftir að þeim lýkur. Form þeirra, hve lengi þau standa og tengsl stúlkna við ofbeldismenn breyta þar engu um. Afleiðingar sifjaspella eru alltaf alvarlegar og það er huglæg upplifun barna og kvenna af þeim sem ákvarðar skaðsemina, ekki form þeirra eða aðrir ytri þættir.

Úrdáttur úr bæklingi Stígamóta; Sifjaspell. Dr. Guðrún Jónsdóttir, félagsráðgjafi tók saman í samvinnu við konur á Stígamótum. Hægt er að nálgast bæklinginn hjá Stígamótum.

Aflei�ingar nau�gunar

Tue, 03 Apr 2007 13:11:00 +0000

Varanleg líkamleg eftirköst nauðgana geta verið kynsjúkdómasýking og alnæmissmit, sé nauðgarinn haldinn slíkum sjúkdómum, svo og innri blæðingar. Einnig verða konur stundum ófrískar eftir nauðgun. Af þessum sökum er konum, sem er nauðgað mikil nauðsyn á að fara í læknisskoðun.

Margar konur vilja ógjarnan tala um reynslu sína, en reyna að gleyma henni. En nauðgun hefur svo djúpstæð áhrif á tilfinningalíf kvenna og sjálfsmynd þeirra, að þeim tekst sjaldan að gleyma henni án þess að tilfinningaleg úrvinnsla eigi sér stað. Það er því algengt að utanaðkomandi atvik eða innri spenna verði til þess að leysa minninguna um nauðgunina aftur úr læðingi, jafnvel mánuðum eða árum eftir nauðgunina og þá hefst glíman við afleiðingar á ný.
Helstu eftirköst nauðgana sem konur glíma við eru brotin eða skert sjálfsmynd, sektarkennd, erfiðleikar í kynlífi og þunglyndi. Flestum konum sem er nauðgað finnst að nauðgunin spilli þeim, þær séu annars flokks eftir nauðgunina. Sjálfsmat þeirra og sjálfsmynd riðlast og traust þeirra á körlum getur minnkað. Afleiðing neikvæðrar sjálfsmyndar og þess að njóta ekki stuðnings eftir nauðgun getur stundum orðið til þess að konur skaða sjálfa sig vitandi vits fyrstu mánuðina eftir nauðgunina. Stundum grípa konur líka til þess að misnota áfengi eða lyf til þess að deyfa sársaukann þegar svo stendur á. Erfiðleikar í kynlífi tengjast þessum þáttum svo og því hvernig tilfinningar kvenna eru til eigin líkama eftir nauðgunina. Finnist konu að líkami þeirra hafi breyst, hafi verið skemmdur eða niðurlægður varanlega, finnst henni að öðrum hljóti að finnast hún ógeðsleg og/eða að aðrir særi hana eða vinni henni tjón á ný.

Úrdáttur úr bæklingi Stígamóta; Nauðgun. Dr. Guðrún Jónsdóttir, félagsráðgjafi tók saman í samvinnu við konur á Stígamótum. Hægt er að nálgast bæklinginn hjá Stígamótum.

Kynfer�isleg �reitni

Mon, 02 Apr 2007 13:03:00 +0000

Kynferðisleg áreitni

Hugtakið kynferðisleg áreitni er nokkuð nýtt í almennri jafnréttisumræðu hér á landi, og það var ekki fyrr en með lögunum sem samþykkt voru í maí 2000 að þetta vandamál var skilgreint sem hluti af misrétti kynjanna. Kynferðisleg áreitni hefur þó lengi verið vandamál á vinnustöðum, í skólum og félagslífi og ótal konur og karlar hafa þjáðst vegna þessa.

Árið 1995 gaf Jafnréttisráð í samvinnu við ASÍ, BSRB og VSÍ út lítinn upplýsingabækling um kynferðislega áreitni sem dreift var víða. Hann er nú að mestu úreltur vegna nýrra laga og aðstæðna. Jafnréttisstofa hefur því endurskoðað textann sem einnig er að finna á heimasíðu stofunnar www.jafnretti.is í þeirri von að hann megi vera leiðbeinandi fyrir þau sem verða fyrir kynferðislegri áreitni og/eða þau sem vilja vinna gegn því að slík vandamál komi upp í þeirra umhverfi. Vakni hjá þér einhverjar spurningar við lesturinn er starfsfólk Jafnréttisstofu ávallt reiðubúið að svara þeim eftir bestu getu. Auðveldast er að hafa samband í síma 460 6200 eða í tölvupósti jafnretti@jafnretti.is

Hvað er kynferðisleg áreitni?
Í 17. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla 96/2000 er kynferðisleg áreitni skilgreind.

Atvinnurekendur og yfirmenn stofnana og félagsstarfs skulu gera sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk, nemar og skjólstæðingar verði fyrir kynferðislegri áreitni á vinnustað, í stofnun, félagsstarfi eða í skólum.

Kynferðisleg áreitni er kynferðisleg hegðun sem er ósanngjörn og/eða móðgandi og í óþökk þess sem fyrir henni verður, hefur áhrif á sjálfsvirðingu þess eða þeirra sem fyrir henni verða og er haldið áfram þrátt fyrir að gefið sé skýrt í skyn að hegðunin sé óvelkomin. Kynferðisleg áreitni getur verið líkamleg, orðbundin eða táknræn. Eitt tilvik getur talist kynferðisleg áreitni ef það er alvarlegt.

Ef yfirmaður er kærður vegna meintrar kynferðislegrar áreitni verður hann vanhæfur til að ákvarða um vinnuskilyrði kæranda á meðan rannsókn málsins stendur yfir og skal næsti yfirmaður taka ákvarðanir er varða kæranda.

Þessi skilgreining leggur áherslu á að kynferðisleg áreitni sé ekki eingöngu líkamleg áreitni, s.s. þukl. Þannig geta t.d. grófir "brandarar" á kostnað einstaklings eða hóps, eða klámmyndir á veggjum, verið kynferðisleg áreitni. Það er viðmiðun þess sem fyrir áreitni verður sem ákvarðar hvað hún eða hann upplifir sem kynferðislega áreitni. Í því felst að gerandinn getur ekki réttlætt gerðir sínar með því að vísa til sinna eigin viðmiðana um kynferðislega hegðun eða samskipti og tjáningu.

En hvað þýðir þetta? Er fólki nú ekki lengur leyfilegt að stunda heilbrigt og eðlilegt samspil við hitt kynið á vinnustað? Máttu nú ekki lengur daðra við samstarfsmanninn eða reyna við þann sem þú ert skotin/n í? Jú, þú mátt það. Hér er ekki verið að tala um neitt slíkt. Það sem aðgreinir kynferðislega áreitni frá daðri, vinahótum og vinsamlegri stríðni er að hún er í óþökk þess sem fyrir henni verður, hún er ekki gagnkvæm og ekki á jafnréttisgrundvelli.

Í jafnréttislögunum eru einnig ákvæði sem tryggja að þau sem kæra meinta kynferðislega áreitni séu ekki látin gjalda þess (gr. 25 og 26).

Önnur lög og reglugerðir sem banna kynferðislega áreitni

Í nýrri tilskipun ESB um jafnrétti karla og kvenna varðandi aðgang að störfum, starfsþjálfun og starfsframa, er fjallað um kynferðislega áreitni og hún skilgreind sem brot á jafnrétti í þessu samhengi. Sérstaklega er tekið fram að huga þurfi að stöðu þeirra sem eru í námi og þjálfun vegna starfs síns.

Þar segir m.a.:

"Kynferðisleg áreitni skal skilgreind sem brot á jafnrétti kynjanna á vinnustað þegar óvelkomin kynferðisleg hegðun á sér stað í þeim tilgangi eða með þeirri afleiðingu að hafa áhrif á sjálfsvirðingu þess/þeirrar sem fyrir verður eða/og ef slík hegðun hefur óþægileg, fjandsamleg, særandi eða truflandi áhrif á starfsumhverfið, einkum ef andstaða eða uppgjöf þess sem fyrir verður er notað sem rök fyrir ákvörðunum sem varða viðkomandi."

Skv. 198. gr. hegningarlaga varðar það allt að tveggja ára fangelsi að áreita einhvern kynferðislega utan hjónabands eða óvígðrar sambúðar með því að misnota freklega þá aðstöðu sína að þolandinn er honum háður, fjárhagslega, í atvinnu sinni eða sem skjólstæðingur hans í trúnaðarsambandi.

Hvað getur þú gert ef þú verður fyrir kynferðislegri áreitni?

Ýmsar leiðbeiningar eru til um það hvernig bregðast má við kynferðislegri áreitni og hér á eftir fara nokkur dæmi.

Ef um er að ræða gróft brot, s.s. nauðgunartilraun, kúgun eða aðrar hótanir, hafðu þá strax samband við yfirmann (ef viðkomandi er ekki í þeirri stöðu), öryggistrúnaðarmann, stéttarfélag eða Jafnréttisstofu.

Ef um er að ræða hegðun sem viðkomandi kann að vera ómeðvitaður um að þú kunnir ekki að meta gerðu viðkomandi grein fyrir því að þér líki ekki framkoman og að þú munir ekki þola þessa hegðun.

Ef þessu linnir ekki þrátt fyrir það þá

• skráðu nákvæmlega hjá þér og lýstu því sem gerist hverju sinni

• fylgstu með hvort það verða einhverjar breytingar á verkefnum þínum
• ekki kenna sjálfri/sjálfum þér um

• ekki leyna ástandinu

• ræddu af hreinskilni við trúnaðarmann, öryggistrúnaðarmann, starfsmannastjóra, námsráðgjafa eða aðra sem eiga að tryggja öryggi þitt

• kvartaðu við stjórnanda, annaðhvort beint eða í gegnum einhvern ofannefndra

• kannaðu hvort einhver félaga þinna hefur orðið fyrir sams konar áreitni og ef svo er, ræddu þá við hann/hana um málið

• fáðu stuðning félaga

• haltu því fram að áreitnin sé vandamál er varðar alla á staðnum

• reyndu ekki að standa ein/einn í stríði við félaga/yfirmann þinn

Ef ekki tekst að leysa málið innan vinnustaðarins þá skaltu

1. • leita til verkalýðsfélags þíns eða annara viðeigandi hagsmunasamtaka
2. • leita til Jafnréttisstofu og/eða kærunefndar jafnréttismála

Hvað getur þú sem atvinnurekandi eða yfirmaður stofnunar eða félagsstarfs gert?

Það varðar vinnuveitendur og aðra stjórnendur miklu að andrúmsloft sé gott á vinnustaðnum eða stofnuninni. Starfsmaður, nemandi eða félagi sem þarf að þola kynferðislega áreitni er ekki líklegur til að skila jafngóðu starfi og hann/hún annars gerði. Auk þess leggja jafnréttislög þá skyldu á herðar allra yfirmanna fyrirtækja, félaga og stofnana að þeir "geri sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk, nemar og skjólstæðingar verði fyrir kynferðislegri áreitni á vinnustað, í stofnun, félagsstarfi eða í skólum" og að þeir mismuni ekki starfsmönnum sínum eftir kynferði að öðru leyti. Það sem þú getur gert til að koma í veg fyrir eða stöðva kynferðislega áreitni í þínu umhverfi er t.d.:

• móta stefnu sem felur í sér að kynferðisleg áreitni verði ekki liðin og kynna hana vel

• gera starfsfólki, nemendum, félögum grein fyrir því hvað talin er kynferðisleg áreitni og að hún er ólögleg

• kynna hver viðbrögð muni verða, komi slíkt upp

• upplýsa um hvert fólk getur snúið sér, verði það fyrir slíkri áreitni

• taka samstundis og ákveðið á málinu þegar það kemur upp

• láta gerandann taka alla ábyrgð á hegðun sinni, og hvetja hann/hana til að leita sér hjálpar (muna að stundum eru gerendur ómeðvitaðir um hegðun sína)

• þurfi að gera ráðstafanir, t.d. færa til starfsmenn sem í hlut eiga, færðu þá gerandann til, ekki þolandann

Grein þessi er tekin af vef Jafnréttisstofu